Samtök um kvennaathvarf

Í Morgunblaðinu hinn 19. október sl. birtist frétt sem vakti óhug minn en þar var greint frá karli sem hlaut 3 mánaða óskilorðsbundinn fangelsisdóm fyrir að ganga í skrokk á eiginkonu sinni þar sem þau voru í sumarhúsi ásamt 2 börnum. Hann hafði slegið konuna í andlitið svo hún féll í gólfið og lét hann höggin dynja á andliti hennar og líkama og stakk hana ítrekað með hnífi í andlit og líkama. Hún hlaut mikla áverka, nefbrotnaði, bólgnaði í andliti, fékk 2 cm langan skurð í gegnum efri vör hægra megin, grunnan skurð í hægri augabrún og um 5 cm djúpt skurðsár á hægri handlegg.

Dómurum þótti sannað að maðurinn hafði gerst sekur um árásina en tóku tillit til höfuðáverka sem maðurinn hlaut í vinnuslysi árið áður, sem gerði hann hömlulausari og ,,yrði að telja að ákærði hafi unnið verkið í ákafri geðshræringu." Þann 21. október kom svo frétt í sama blaði um konu sem lögreglan ók fram á snemma morguns. Hún hafði verið barin af eiginmanni sínum og var m.a. nef- og kinnbeinsbrotin. Sagt var í fréttinni að þegar lögreglan hafi ætlað ,,að ná tali af" eiginmanninum hafi hann verið á bak og burt.

Á þessu tímabili voru 23 félagasamtök að undirbúa göngu og útifund á Ingólfstorgi undir yfirskriftinni ,,Gegn örbirgð og ofbeldi" í tilefni Kvennafrídagsins 24. október. Undirbúningurinn og fundurinn skapaði miklar umræður um hag kvenna um víða veröld. Jóhanna K. Eyjólfsdóttir, framkvæmdastýra Amnesty International á Íslandi, sagði í erindi sínu að konur væru ,,hýddar, grýttar, það væri skvett á þær sýru, þeim nauðgað og þær drepnar víða um heim." Hún benti einnig á að konur væru fórnarlömb í einkalífinu og að Amnesty International teldi það háalvarlegt hversu algengt það væri að yfirvöld horfðu framhjá heimilisofbeldi. Eftir að hafa lesið erindi Jóhönnu varð mér ljóst að ég hafði fram til þessa tengt umræður um pyntingar kvenna fjarlægum slóðum sbr. nauðgunum sem stríðsvopni, fátækt og örbirgð í flóttamannabúðum, hörmulegu ástandi kvenna í Afganistan o.s.frv. en aldrei tengt það heimilisofbeldi sem er veruleiki margra íslenskra kvenna, þ.á.m. þriggja ungra kvenna sem ég þekki vel úr mínu nánasta umhverfi og einkenndust samræður allt í kring um mig á þessum tíma, um aðstæður þeirra og ástand þessara mála almennt. Í samræðum hjó ég sérstaklega eftir því hvað öll athyglin beindist að konunum í stað karlanna og hversu almennt það var talið einkamál parsins.

Mér þótti hróplegt að fangelsisdómurinn, sem getið var um í Morgunblaðinu, væri þetta vægur fyrir jafn fólskulega árás og furðu sæta að lögreglan hafi viljað ná tali af manninum í stað þess að handtaka hann og að lokum þótti mér hræðilegt að vita að sterkum og sjálfstæðum vinkonum mínum í kúgunar og ofbeldissamböndum og velti fyrir mér ,,af hverju?"

Útfrá öllu því tilfinningaáreiti sem yfir mig helltist þarna í lok október, var réttlætiskennd minni ærlega misboðið. Mér leið sem ég hefði komist á snoðir um alþjóðlegt samsæri gegn konum sem laga- og réttarkerfið með aðstoð lögreglu, stjórnvalda og samfélagsins í heild tæki þátt í að viðhalda. Þó að ég efist um gildi fangelsisrefsingar sem slíkrar er hún enn sem komið er eina aðferðin sem samfélagið getur beitt til að fordæma tiltekna hegðun og því hlýtur refsing við heimilisofbeldi að þurfa að vera bæði í samræmi við glæpi af öðrum toga sem og jafnframt við siðferðiskennd þegna þjóðfélagsins. Smá saman rann af mér bræðin og ég ákvað að nota orkuna frekar til að skoða meðferð þessara mála á sem víðtækasta máta, á þeim stöðum sem svörin kynnu að liggja. Ég skoðaði stöðu heimilisofbeldis í laga- og réttarkerfinu, hjá lögreglu og Kvennaathvarfinu, kannaði tíðni tilfella, ástandið í hinum stóra heimi og jafnframt tilheyrandi mýtur til að fá svör og reyna að öðlast skilning á hvað trufli siðferðiskennd mína þegar kemur að heimilisofbeldi.

Í ljósi þess að þolendur heimilisofbeldis eru oftast konur og börn en gerendur oftast karlar, líkt og kemur fram í skýrslu dómsmálaráðherra um forvarnir gegn heimilisofbeldi sem lögð var fram á Alþingi vorið 1998, skoða ég umfjöllunarefni mitt útfrá því án þess að vilja gera lítið úr þjáningu karla og fólks í samkynhneigðum samböndum sem búa við ofbeldi. Ég mun einbeita mér að árásum sem fela ekki í sér kynferðisofbeldi.

Er heimilisofbeldi einkamál?

Til eru nokkrar misþröngar skilgreiningar á heimiliofbeldi. Skilgreining Kvennaathvarfsins á heimilisofbeldi: ,,?þegar einn fjölskyldumeðlimur kúgar annan í skjóli friðhelgi heimilisins og tilfinningalegra-, félagslegrar- og/eða fjághagslegrar bindingar." Aðrar skilgreiningar eru víðari og ná einnig yfir fyrrverandi eiginmenn og sambýlismenn. Í íslenskum lögum er ekkert sérákvæði fyrir heimilisofbeldi heldur er dæmt eftir ýmsum ákvæðum þegar kemur að ofbeldi inni á heimilinu að því er fram kemur í kandidatsritgerð Barböru Björnsdóttur í lögfræði frá árinu 1999. Af þessum sökum gilda sömu lög yfir árás karls á eiginkonu eða sambýliskonu sína innan veggja heimilis og áflog tveggja ölvaðra karla, í gleðskap að næturlagi í miðbænum. Þetta á sér rökrétta skýringu þar sem bannað er samkvæmt lögum að mismuna fólki eftir kynferði líkt og kveður á um í mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna frá 1948. Því má ætla að lögin byggi á þeirri óskhyggju, von eða jafnvel trú að í samfélaginu ríki jafnrétti kynjanna og taki því ekki tillit til ólíkrar valdastöðu þeirra í samfélaginu að sögn Brynhildar Flóvens lögfræðings. Ofbeldi lýtur einnig ólíkt að konum og körlum þar sem 70% kvenna sem orðið hafa fyrir ofbeldi þekkja árásarmanninn en aðeins 15% karla samkvæmt upplýsingum í ritgerð Barböru.

En þrátt fyrir að löggjöf sé sú sama yfir allt ofbeldi er heimilisofbeldi meðhöndlað á ólíkan hátt af dóms- og framkvæmdarvaldinu. Til að mynda er það í höndum þolanda heimilisofbeldis að kæra árásarmanninn og honum er sömuleiðis heimilt að láta málsókn niður falla en slíkt og hið sama á ekki við í öllum tilfellum þegar ofbeldi er framið úti á götu. Barbara bendir á að yfirleitt sé litið mildari augum á ofbeldi sem beinist að fjölskyldumeðlimum þar sem tekið er tillit til friðhelgi heimila. Slík mál flokkast sem einkamál. Að sögn Ástu Júlíu Arnardóttur, fyrrverandi starfskonu Kvennaathvarfsins, þrífst heimilisofbeldi í skjóli friðhelgi heimilisins en friðhelginni er ætlað að koma í veg fyrir afskipti ríkisvaldsins af einkamálum fólks. Lögreglunni er þó heimilt að brjóta friðhelgina ef grunur leikur á að barn eða dýr sæti misnotkun. Þegar litið er á upplýsingar frá lögreglunni kemur í ljós að lögreglan ber mikla virðingu fyrir friðhelgi heimilisins. Í áðurnefndri skýrslu dómsmálaráðherra segir lögreglan að heimilisofbeldi sé afbrot sem tengist einkalífi fólks og því séu slík mál erfið og vandasöm úrlausnar. Lögreglan greinir frá því að fólki finnist hún vera komin út fyrir yfirráðasvæði sitt og sé farin að hnýsast í einkamál þess sérstaklega þegar hvorki fórnarlamb né gerandi hafi kallað lögregluna á vettvang. Þess má þó geta áður en lengra er haldið að viðhorfsbreyting hefur greinilega orðið hjá lögreglunni varðandi túlkun á heimilisofbeldi því í títtnefndri skýrslu dómsmálaráðherra frá árinu 1998 er ofbeldið skilgreint sem ,,afbrot" en í skriflegu svari Rannsóknarlögreglu ríkisins til Alþingis árið 1991 segir að vandamálin samfara heimilisofbeldi séu ekki refsiréttarlegs eðlis heldur öllu fremur ,,félagslegs eðlis". Ofbeldi sem ætti sér stað innan vébanda heimila væri með öðrum orðum ekki viðfangsefni lögreglunnar!

Í skýrslu dómsmálaráðherra frá 1998 segir að útkall sem flokkast undir heimilisofbeldi sé skráð í dagbók lögreglunnar og það oftast látið nægja, þ.e. málið er ekki rannsakað frekar, nema það teljist alvarlegt. Í þeim tilfellum er tilfellið fært inná málaskrá lögreglunna en af þeim eru langflest ,,lögð upp", þ.e. rannsókn þeirra er hætt. Það liggja engar skýrar vinnureglur uppi um hvenær málin eigi að halda áfram en lögreglan telur að áverkar þolanda, hvort hann kjósi að kæra og reynsla rannsóknar ráði miklu um framhaldið. Í tillögum nefndarinnar sem að skýrslu ráðherra stóðu er mælt með úrbótum á sviði skráninga og rannsókna.

Í umræddri skýrslu er greint frá aðgerðaáætlun Evrópuráðsins gegn ofbeldi á konum, frá árinu 1997, en í henni segir að lög séu mikilvægt tól til að ákvarða vernd, bætur, refsingar og réttlæti. Því verði refsingar að endurspegla alvöru glæpsins. Í sömu skýrslu dómsmálaráðherra eru u.þ.b. 25 dómar reifaðir og má ganga útfrá því að þeir gefi góða mynd af meðferð og refsiþyngd heimilisofbeldismála og endurspegli jafnframt viðhorf réttarkerfisins til slíkra glæpa þar sem þeir fela í sér öll þau mál sem flokkast sem heimilisofbeldi á 5 ára tímabili. Í máli 1026/1993 (Héraðsdómur Austurlands) segir frá líkamsárás karls á sambýliskonu sína á heimili þeirra. Ákæra fól í sér að hann hafi margsinnis sparkað í konuna, slegið hana mörg högg og bitið með þeim afleiðingum að hún hlaut sár á auga, á vinstri handlegg og víðsvegar á líkama. Þau höfðu búið saman síðan í september 1991. Umrætt kvöld eftir heimkomu af skemmtistað réðst ákærði ákonuna sem hélt á sex mánaða gömlu barni þeirra með höggum og spörkum en barnið hlaut lófastóran marblett á höfuð. Karlinn sagðist hafa fyllst ,,viðbjóði og reiði" þegar konar hafði fyrr um daginn sagt honum frá samböndum sínum við aðra menn og að átökin hafi staðið í tvær mínútur. Hún sagðist hinsvegar hafa sagt honum frá samböndum sínum sem áttu sér stað tveimur árum áður og hafi klukkustund liðið frá því að hann réðst á hana þar til hún komst undan með því að stökkva fram af svölum íbúðarinnar ásamt barninu. Einnig sagði hún að hann hafi oft áður ráðist á sig vegna gruns um að hún hafi átt vingott við aðra menn en hann hafi ávallt lofað að hætta því. Ákærði var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. alm. hgl. sem á við minniháttar líkamsárásir.

Hver, sem gerist sekur um líkamsárás, enda sé hún ekki svo mikil sem í 218. segir, skal sæta sektum eða varðhaldi, en fangelsi allt að 1 ári, ef háttsemin er sérstaklega vítaverð. Málssókn er opinber út af broti samkvæmt 1. málsgr., og skal mál eigi höfðað nema almenningshagsmunir krefjist þess.

Refsing þótti hæfilega ákveðin varðhald í 60 daga en við ákvörðun hennar var lítið til þess að ákærði framdi árásina í afbrýðisemiskasti.
Annar dómur var felldur í héraðsdómi Reykjaness nr. 52/1995 þar sem karl var ákærður fyrir húsbrot og stórfellda líkamsárás á fyrrverandi sambýliskonu sína. Hann hafði ráðist í heimildaleysi inn í íbúð konunnar, slegið hana margsinnis með hamri, aðallega í höfuðið, veitt henni hnefahögg og sparkað í hana víða um líkamann með þeim afleiðingum að hún hlaut 7 cm gapandi skurð vinstra megin á höfði, mar á víð og dreif um líkamann og veruleg eymslu yfir hrygg og brjóstgrind. Þau höfðu búið saman í nokkra mánuði en konar var flutt frá honum þegar atburðurinn átti sér stað. Kvöldið fyrir árásina sagðist hann hafa komist yfir lykil að íbúð hennar í þeim tilgangi að ,,lumbra á henni", svo vitnað sé orðrétt í það sem haft var eftir honum. Hann sagðist hafa ráðist á hana í algeru afbrýðisemiskasti og lamið hana, bæði með höndum og hamri, smám saman sagðist hann hafa áttað sig á hvað hann væri að gera og sleppt henni. Ákærði gaf sig fram við lögreglu síðar um nóttina og játaði brot sitt. Hann var sakfelldur m.a. fyrir brot á 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga sem á við meiriháttar líkamárás, en það miðast oft við brotnar tennur, bein eða ef notað er vopn.

Hafi maður með vísvitandi líkamsárás valdið öðrum manni tjón á líkama eða heilbrigði, og þessar afleiðingar árásarinnar verða taldar honum til sakar vegna ásetnings eða gáleysis, þá varðar það varðhaldi eða fangelsi allt að 3 árum, eða sektum, ef sérstakar málsbætur eru skv. 218 gr. Nú hlýst stórfellt líkams- eða heilsutjón af árás eða brot er sérstaklega hættulegt vegna þeirrar aðferðar, þ.á.m. tækja, sem notuð eru, svo og þegar sá, er sætir líkamsárásina, hlýtur bana af atlögu, og varðar brot þá fangelsi allt að sextán árum.

Með hliðsjón af aðferð hans og þeirra tækja sem hann notaði þótti brotið hættulegt. Hæfileg refsing þótti vera tólf mánaða fangelsisvist. Þegar litið var til aldurs ákærða (eldri maður), aðstæðna hans, þess að hann hafði ekki áður gerst sekur um ofbeldisverknað og hann gaf sig fram við lögreglu og játaði brot sitt hreinskilnislega, þótti mega fresta fullnustu níu mánaða af refsingunni og fella niður að liðnum tveimur árum frá dómsuppsögn héldi ákværði almennt skilorð. Hér þarf ákærði aðeins að afplána 3 mánaða fangelsisdóm svo lengi sem hann brýtur ekki af sér.

Barbara Björnsdóttir dregur fram marga áhugaverða fleti og túlkanir, í ritgerð sinni, á því hvernig ákvörðun refsingar er háttað í heimilisofbeldismálum. Hún nefnir þætti sem gefa heimild til refsilækkana eða jafnvel niðurfellingar svo sem það sem kallað er ,,samþykki" en með þvi er átt við að þolandi leggi sig sjálfsviljugur í hættu, að líkamsárásin hafi átt sér stað í áflogum eða að sá sem ráðist er á mun hafa átt upptökin með ertingu.

Aðeins 2% kæra!

Samkvæmt ársskýrslu Samtaka um kvennaathvarf árið 1999 leituðu þangað 298 konur, þar af 117 þeirra til dvalar en 181 í viðtöl. Á árinu dvöldu einnig 80 börn í athvarfinu. Aðeins 2% kvennanna kærðu ofbeldið til lögreglunnar. Samkvæmt ársskýrslu Ríkislögreglustjóra árið 1999 voru 608 einstaklingar kærðir fyrir líkamsárás og meiðingar - af þeim voru 92,4% karlar og 7,6% konur. Árið 1997 voru 525 mál flokkuð sem heimilisófriður í dagbók lögreglunnar, þar af voru 162 skráð á málaskrá lögreglunnar. Eins og gefur að skilja er erfitt að lesa úr þessu tölum raunverulega tíðni heimilisofbeldis þar sem stór hópur kvenna leitar sér aldrei hjálpar. Umfangsmikil rannsókn á ástæðum, afleiðingum og umfangi heimilisofbeldis gegn konum og börnum var gerð á vegum dómsmálaráðuneytisins árið 1997. Þar kom fram að tæplega 350 konur höfðu verið beittar ofbeldi sl. 12 mánuði af hálfu núverandi/fyrrverandi eigin/sambýlismanni en 750 konur sögðust hafa þurft að líða það oftar en einu sinni og er það talið benda til þess að þær búi við ofbeldi. Niðurstöður sýndu að engir aðgreinanlegir samfélagshópar kvenna verða frekar fyrir ofbeldi af hálfu núverandi eða fyrrverandi maka. Rannsóknir þótti benda til að heimilisofbeldi væri hér alvarlegt vandamál líkt og annarsstaðar í veröldinni.

Heimilisofbeldi er mannréttindabrot

Á alþjóðaþingi kvenna gegn ofbeldi sem haldið var á Spáni í nóvember s.l. lýsir talskona ástandinu í heiminum og segir að á 9. hverri sekúndu sé kona barin af maka sínum í Bandaríkjunum, á hverju ári séu 6000 stelpur umskornar, 5000 kvenna myrtar vegna heimanmunda á Indlandi og 15000 kvenna nauðgað á einu ári í stríði í Rwanda. Heimilisofbeldi var fyrst skilgreint sem mannréttindabrot á alþjóðavettvangi á mannréttindaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna árið 1993. Á ráðstefnunni voru ríkisstjórnir hvattar til að grípa til aðgerða til að reyna að sporna við ofbeldi gegn konum og tekið fram að ekki megi réttlæta ofbeldið með vísan til siða, menningar og trúar. Á jafnréttisráðstefnu Evrópuráðsins í Róm, sama ár, var tekið í sama streng og gefin út yfirlýsing um aðgerðir til að draga úr heimilisofbeldi í Evrópu.

Í fyrrnefndri skýrslu um aðgerðaráætlun Evrópuráðsins áið 1997 er stefnt að því sem kallast ,,zero tollerance" en það felur í sér að ekkert form ofbeldis sé viðundandi. Í fyrrgreindri skýrslu dómsmálaráðherra til Alþingis kemur fram hvernig þessu markmiði var hrint í framkvæmd hjá lögreglu Lundúnarborgar. Hún tók upp breytt vinnulag og ítarlegar starfsreglur og lagði í þeim tilgangi áherslu á eftirfarandi atriði: Meginskylda lyti að því að vernda brotaþola og börn gegn frekari árásum, heimilisofbeldismál skyldu hljóta sömu meðferð og önnur ofbeldisbrot, áhersla skyldi lögð á heimildir til handtöku, ekki skyldi lengur reynt að sætta árásarmann og brotaþola og eftirlit með því hvernig stefnu stjórnvalda væri fylgt eftir í framkvæmd skyldi vera stöðugt. Sýnt þykir að þessi yfirlýsta stefna hefur breytt viðhorfum lögreglumanna til heimilisofbeldis og þeir litu slík mál alvarlegri augum í kjölfarið.

Á alþjóðaþinginu á Spáni sagði Rosa Logar, félagsráðgjafi frá Austurríki, frá því hvernig lögum var breytt í Austurríki í kjölfar þess að heimilisofbeldi var skilgreint sem mannréttindabrot. Lagabreytingin fólst í því að lögreglan fékk heimild til að fjarlægja ofbeldismanninn af heimilinu og honum var bannað að nálgast það í a.m.k. 10 daga með kost á framlengingu skyldi fórnarlambið kjósa það. Á tveimur árum hefur þessu verið beitt í 5000 tilvika. Þegar karl er fjarlægður af heimilinu hefst umfangsmikill ferill þar sem haft er samband við konuna innan 24 tíma af miðstöð í grenndinni. Meginmarkmið hennar er að veita konunni styrk og aðstoð og að stuðla að samvinnu lögreglu, dómstóla, saksóknaraembættisins, kvennaathvarfa og annarra sem að þessum málum koma. Ofbeldismanninum er einnig boðið uppá ýmis úrræði til að bæta hegðun sína.

Goðsagan um heimilisofbeldi

Julie E. Gurdin mannfræðingur segir í bók sinni Motherhood, Patriarchy and the Nation: Domestic Violence in Iceland frá árinu 1996, að konur séu fórnarlömb bæði heimilisofbeldis og þess hvernig meðferð heimilisofbeldis er háttað í laga- og réttarkerfinu. Hún telur að karllægni samfélagsins (sexism) sé orsök heimilisofbeldis og jafnframt ástæða þess að ekki sé litið á það alvarlegri augum líkt og raun ber vitni, hvorki hjá yfirvöldum né í samfélaginu í heild. Julie telur það nauðsynlegt að skoða heimilisofbeldi útfrá raunverulegri stöðu kynjanna í samfélaginu.

Í BA ritgerð sinni í guðfræði, frá árinu 2000, gerir Guðrún Karlsdóttir goðsögum um konur sem beittar eru ofbeldi góð skil. Hún telur þær aftra konum að leita sér hjálpar og draga um leið athyglina frá ofbeldismanninum og glæpnum. Hún bendir á að sjálft orðið ,,heimilisofbeldi" á íslensku líkt og í öðrum tungumálum feli kyn gerandans. Goðsagnir eru til að mynda þær að ákveðnar manngerðir kvenna séu líklegri til að vera beittar ofbeldinu, margir telji að heimilisofbeldi sé fátítt, stundum eigi konan skilið að vera barin, að hún sé haldin sjálfseyðingarhvöt, að ástandið geti varla verið svo slæmt fyrst hún fer ekki og að heimilisofbeldi sé einkamál. Hún segir að þau gildi sem konum séu innrætt allt frá fæðingu, s.s. hógværð, undirgefni, sjálfsafneitun, hlýðni o.s.frv. stuðli að því að þær ílengist með ofbeldisfullum maka. Hún telur að krafan um að eignast eiginmann og fjölskyldu ýti ekki síður undir það. Goðsagnir um konur í slíkum aðstæðum beina athyglinni að konunni sem einstaklingi en ekki að því rótgróna gildismati um hefðbundin hlutverk kynjanna sem ofbeldið nærist á.

Úrfrá því efni sem ég skoðaði tókst mér að átta mig á því hversvegna bæði réttlætis- og siðferðiskennd minni var misboðið í lok október sl. og skilja á minn hátt hvernig og hvar misréttið leynist.

Lögin byggja á þeim misskilningi eða óskhyggju að jafnrétti sé náð og því er ekkert sérákvæði sem nær yfir heimilisofbeldi. Það er eðlismunur á því að vera kona sem býr við kúgun og stöðuga ógn um andlegt eða líkamlegt ofbeldi frá degi til dags eða að vera karl sem ráðist er á úti á götu tilviljunarkennt. Félags-, menningar- og fjárhagslegur mismunur kynjanna eru meðal þeirra þátta sem staðsetja konur lægra í metorðastiga samfélagsins í samfélaginu almennt. Mér finnst það kaldhæðið að sjálf lögin sem tryggja eiga konum og körlum jafnan rétt stuðli að mismunun þeirra í raunveruleikanum.

Í réttarkerfinu er lögunum svo beitt í heimilisofbeldismálum en tekið tillit til friðhelgi heimilisins á sama tíma. Sum ákvæðanna sem eiga við refsilækkanir eða niðurfellingu eru að mínu mati ónothæfar í heimilisofbeldismálum í ljósi valdamuns kynjanna, mismunandi líkamsstyrks og þeirra flóknu tilfinningatengsla sem ríkja á milli þolanda og geranda. Þó eru þau góð og gild við aðrar aðstæður. Þau atriði sem tiltekin voru sem refsilækkanir hér að framan, höfuðáverki, afbrýðisemi, hár aldur, aðstæður, að hafa ekki áður gerst sekur um ofbeldisverknað og játning finnast mér einkennilegar í ljósi mismunandi reynsluheims kynjanna sem mótaður er af samfélaginu. Mér þætti athyglisvert að vita hvort þessar refsilækkanir gætu verið teknar til greina í ofbeldi utan heimila. Ég get ekki betur séð en ofbeldi gagnvart núverandi eða fyrrverandi eigin/sambýliskonu sé réttlætanlegra undir vissum kringumstæðum.

Þyngd refsinga finnst mér að engu leyti endurspegla alvarleika glæpsins, né heldur vera í samræmi við refsidóma í annarskonar málum t.d. fjármálasvikum. Refsidómarnir í heimilisofbeldismálum hér að ofan gefa mér það ekki á tilfinninguna að réttarkerfið fordmi slíkt hátterni.

Lögreglan vinnur útfrá lagarammanum en tekur sérstaklega tillit til þess að heimilisofbeldismál séu erfið og vandasöm úrlausnar og fá þau því ólíka og líklega mýkri meðferð hjá lögreglu. Hún telur heimilisofbeldi einkamál fjölskyldunnar en hefur heimild til að skerast í leikinn ef barn eða dýr er í hættu. Mér sýnist fórnarkostnaður friðhelgi heimilisins vera býsna hár ef ofbeldi innan þess líðst og þegar það er afgreitt sem einkamál heimilisins. Konan þarf sjálf að kæra og má draga kæruna til baka hvenær sem er á ferlinu. Þetta sýnir skilningsleysi á eðli kúgunarsambands í ljósi valdamuns. Viðhorf hennar til þessa ofbeldis virðist þó vera að breytast til batnaðar.

Heimilisofbeldi virðist landlægt í öllu löndum heims þ.a.l. var það skilgreint sem mannréttindabrot fyrir um 8 árum síðan. Sum þjóðlönd virðast hafa tekið yfirlýsinguna alvarlega sbr. vinnureglubreytingar hjá Lundúnalögreglunni og breytti lagaramminn í Austurríki og meðtekið hugmyndina um ,,zero tollerance" eða að ekkert ofbeldi sé viðunandi.

Samfélagið virðist klofið í afstöðu sinni til heimilisofbeldis og bæði fordæmir það og réttlætir í senn í formi goðsagna. Iðulega er sjónarhorni beint að konunni sem lætur bjóða sér kúgun og ofbeldi en litið er framhjá þeim þáttum samfélagsins sem eiga sök að máli. Ef ofbeldi er skoðað í ljósi valdamuns kynjanna lítur það allt öðruvísi við og hjálpar til við að skilja ástand kvenna og einnig karlanna. Svörin við hinum lífseigu goðsögnum sem Guðrún Karlsdóttir taldi upp hér að framan er að konur sem eru beittar ofbeldi á heimilum eiga fátt sameiginlegt fyrir utan það að vera mótaðar af hugmyndum karllægs samfélags, 14% íslenskra kvenna hafa einhverntíma á ævinni verið beittar ofbeldi af hálfu fyrrverandi eða núverandi maka, það þykir mér nú síður en svo fátítt, mér finnst þriðja goðsögnin ekki svara verð, ég get ímyndað mér að sjálfseyðingarhvöt geti verið fylgifiskur kúgunar og ofbeldis en ekki orsök þess, í samhengi við þær kvenlegu dyggðir sem konur eru innrættar er auðveldara að skilja af hverju konur ílengjast í samböndum við ofbeldismenn og að lokum þá er heimilisofbeldi ekki einkamál heldur mannréttindabrot.

Eftir skoðun á heimilisofbeldi í víðu samhengi skil ég ástæðurnar sem liggja að baki vægs fangelsisdóms í frétt Morgunblaðsins 19. október sl., ástæðuna fyrir því að lögreglan ætlaði að láta sér nægja að ,,ná tali af" árásarmanninum og ástæður þess að konur sem ég þekki samþykkja að því er virðist kúgun og ofbeldi í ástarsamböndum sínum. Það þýðir samt ekki að réttlætis- og siðferðiskennd minni sé ekki ennþá misboðið. Ég tel nauðsynlegt að heimilisofbeldi sé skoðað í samhengi við raunverulega stöðu kynjanna í samfélaginu og sem mannréttindabrot til að réttlæti geti verið þjónað á öllum vígstöðvum. Ég bind vonir mínar við að aðgerðir líkt og hjá lögreglunni í Lundúnum og í lagabreytingum í Austurríki munu reynast fordæmi sem aðrar þjóðir þ.á.m. Ísland muni fylgja í framtíðinni.