Fréttir
Nordic Forum í Turku – 10 árum síðar
Undirrituð tók þátt í þeim málstofum sem fjölluðu um ofbeldi gegn konum. Ein málstofan fjallaði um nauðganir og langvarandi áhrif þeirra á líf kvenna sem fyrir nauðgunum verða. Annar fyrirlesara var sænskur barnasálfræðingur, Lars Jalmert og talaði hann m.a. um nauðsyn þess að hlutirnir séu nefndir réttum nöfnum. Nauðgun er glæpur ungra karla og tilgangurinn er fyrst og fremst sá, að ná og viðhalda valdi yfir konum, enda telja margir karlar það sjálfsagðan rétt sinn að þeir hafi slíkt vald.
Í Svíþjóð hefur kærum vegna nauðgana fjölgað verulega á síðustu árum, en hins vegar hefur dómum ekki fjölgað. Hvort þessi fjölgun á kærum eða tilkynningum stafa af því að nauðgunum hefur fjölgað eða af því að aukin umræða í samfélaginu hefur leitt til þess að fórnarlömb kæra frekar og leita sér jafnframt aðstoðar, er ekki vitað enn. Ástæður þess að málin fara ekki fyrir dóm eru einkum taldar stafa af lélegri lögreglurannsókn, ófullnægjandi læknisskýrslum, afstöðu samfélagsins til þessara mála og því, að athyglinni er um of beint að fórnarlambinu í stað þess að skoða nauðgarann.
Athyglisvert atriði kom fram, en það er, að samkvæmt rannsóknum þá eru langflestar nauðganir ákveðnar fyrirfram og eru ekki neinar skyndiákvarðanir. Maðurinn hefur þá gjarnan skipulagt hvar og hvenær nauðgunin muni eiga sér stað, en hins vegar ekki endilega ákveðið hvaða konu hann ætli að nauðga.
Rannsóknir á heimilisofbeldi sýna svipaðar niðurstöður. Þar er ekki um það stjórnlausa ofbeldi að ræða sem margir telja og ofbeldismenn skýla sér gjarnan á bak við. Áður en ofbeldið er framkvæmt þá eru gluggatjöldin oftlega dregin fyrir, hækkað í útvarpinu og aðrar ráðstafanir gerðar, sem sýna að ofbeldismaðurinn hefur fulla stjórn á gerðum sínum.
Í málstofu um mansal og vændi ræddi Gunilla Ekberg um sögulega þróun í löggjöf um þau mál. Tvær andstæðar skoðanir hafa löngum verið uppi um hvernig haga beri löggjöfinni. Annars vegar er sú hugmyndafræði, að best sé að leyfa vændi og hafa eftirlit með þeim sem það stunda. Heppilegast sé að hafa ákveðin svæði þar sem starfsemin fer fram, svokölluð Rauðljósahverfi og skylda viðkomandi aðila til að fara reglulega í læknisskoðun og sýna fram á það með skírteini að þeir séu lausir við kynsjúkdóma og eyðni. Þetta verndi kaupendur vændis og aðrir íbúar geti þá jafnframt leitt þessa starfsemi hjá sér. Hitt sjónarmiðið er það, að vændi skuli vera bannað með lögum.
Það hefur sýnt sig, að í þeim löndum þar sem eftirlitsleiðin hefur verið valin, þar hefur vændi blómstrað sem aldrei fyrr. Sem dæmi var tekið, að í Hollandi þar sem eftirliti var komið á árið 2001, þar hefur þeim börnum sem stunda vændi fjölgað úr 4 þúsundum í 15 þúsund á þeim þrem árum sem liðin eru. Nauðungarflutningar á konum og börnum milli landa í þeim tilgangi að stunda vændi hafa mjög aukist til þessara landa, enda þarf sífellt að uppfylla kröfur kaupenda um fjölbreytni og nýjungar.
Sú skoðun sumra, að hægt sé að greina annars vegar á milli nauðungaflutninga með fólk, sem flestir fordæma og vændis hinsvegar, fær ekki staðist. Margir telja líka, að til séu tvær tegundir af vændi. Til séu konur og jafnvel börn, sem stundi vændi af fúsum og frjálsum vilja og geti hætt þegar þeim býður svo við að horfa og hins vegar sé vændi þar sem fólk er neitt til þess að stunda það. Það hefur sýnt sig að þeir sem hafa leiðst út í vændi eiga jafnan við yfirþyrmandi félagsleg eða efnahagsleg vandamál að etja, auk þess sem mjög stór hluti þeirra hefur orðið fyrir kynferðislegri misnotkun í barnæsku. Það er því tæplega hægt að tala um neitt frelsi í þessum málum.
Í málstofu um kynlífsiðnaðinn var rætt um sífellt vaxandi ofbeldi í þessum iðnaði og einnig um það, hvernig stöðugt er reynt að sýna kynferðislegt ofbeldi sem sjálfsagðan og eðlilegan hlut. Sem dæmi um þetta atriði var nefndur þáttur, sem sýndur hefur verið í Bretlandi og víðar og nefnist Big brother. Í þáttunum, sem eru flokkaðir sem raunveruleika þættir og fylgst er með hópi þátttakenda við ýmsar athafnir og síðan í lok hvers þáttar hringja áhorfendur til sjónvarpsstöðvarinnar og velja þann þátttakanda sem var minnst kynferðislega virkur og hverfur sá aðili þar með úr þáttaröðinni.
Í einum þessara sjónvarpsþátta var sýnt þar sem stúlku var nauðgað af tveim körlum, eftir að hafa verið deyfð með lyfjum. Fyrirlesarinn horfði á þennan þátt og kærði sjónvarpsstöðina fyrir að sýna þáttinn. Eftir kæruna rigndi yfir hana tölvupósti frá óánægðum áhorfendum, sem fannst hún vera með óþolandi afskiptasemi.
Langtímaafleiðingar af því að hafa stundað vændi eru margvíslegar og alvarlegar. Auk líkamlegra og sálarlegra vandamála, þá er önnur ógnun en það er internetið. Nær allt þetta fólk lendir í því að það eru teknar af þeim myndir og þeim síðan dreift á netinu. Þar með hafa þessar myndir öðlast sjálfstætt líf og engin leið að stöðva útbreiðslu þeirra.
Það sem þarf að gera til að ná árangri í baráttunni gegn vændi og klámi, er að setja samræmda löggjöf um mansal og nauðungarflutninga milli landa, þannig að hvergi sé öruggur staður fyrir þá glæpamenn sem stunda þá iðju. Einnig þarf að beina athyglinni að kaupendum vændis og gera þau kaup refsiverð. Enn sem komið er, er það aðeins í Svíþjóð sem kaupendum vændis er refsað. Frá þeim tíma, að Svíar settu þau lög, árið 1999, hafa nær 800 menn verið kærðir, sem sýnir glögglega að þau hafa skilað árangri.
Þá er mjög brýnt að aðstoða konur og börn sem lenda í vændi með þessum hætti. Annaðhvort aðstoð við að komast heim aftur og byggja þar upp líf sitt að nýju, eða veita þeim dvalarleyfi í því landi sem þau starfa í. Enn sem komið er, hafa Vesturlönd verið afar treg til að veita dvalarleyfi, en fáist fólk til að bera vitni gegn glæpahringunum, þá fá þau t.d. í Svíþjóð, ótímabundið dvalarleyfi meðan málið er í rannsókn og er fyrir dómi.
Þórlaug Jónsdóttir
