Fréttir
Getur ofbeldi verið einkamál?
Því miður virðist enn eima eftir af þeim þankagangi að sumt ofbeldi flokkist sem einkamál og að heimilisofbeldi geti flokkast til prívatsamskipta sem samfélagið, og þar á meðal lögreglan, geti ekki skipt sér af. Þessa skoðun má greina hjá Karli Steinari Valssyni, aðstoðaryfirlögregluþjóni í Reykjavík, en í Morgunblaðinu er haft eftir honum að vissulega hafi lögreglan takmarkaðan rétt til að hafa afskipti af fólki í heimahúsum. Undir það er hægt að taka. En þegar Karl Steinar nefnir heimilisofbeldi sem dæmi um takmarkaðan rétt lögreglunnar til afskipta af fólki í heimahúsum hlýtur maður að staldra við og spyrja hvers vegna í ósköpunum unnt er að líta svo á.
Óheimilt að skerast í leikinn?
„Brot af þessu tagi eru flest líkamsárásarmál í grunninn og varða oft við 217. gr. og 218. gr. hegningarlaga. Viðbrögð lögreglunnar miðast alltaf við fyrirliggjandi upplýsingar um hversu brotið sé alvarlegt, þ.e. hvaða grein hegningarlaganna grunur leikur á að verið sé að brjóta.” Karl segir jafnframt að hann telji að lögreglumenn séu almennt mjög vel meðvitaðir um hvenær lögreglunni sé "heimilt að skerast í leikinn og hvenær ekki". Orð hans gefa til kynna að sumt ofbeldi heimili lögreglunni ekki að skerast í leikinn.
Báðar greinarnar sem Karl Steinar vísar í fjalla um líkamsárásir. Ofbeldi skv. 217. gr. alm. hgl. er vægara en 218. gr. og er litið til afleiðinga ofbeldisins við mat á því hvort ákvæðið eigi við. Beinbrot myndu þannig falla undir 218. gr.
Getur verið að lögreglan líti svo á að meðan menn beita konur sínar ofbeldi innan marka 217. gr. verði lögreglan að láta kyrrt liggja - að vægari líkamsárás í heimahúsi vekji síður viðbrögð lögreglunnar? Ef svo er hlýtur sú spurning að vakna hversu mikið maður má lemja maka sinn áður lögreglan telur réttlætanlegt að grípa inn í?
Þýða þessi orð Karls Steinars að refsivernd þolenda ofbeldis í heimahúsum sé minni en þeirra sem verða fyrir líkamsárás á götum úti? Myndi lögreglan t.d. líta framhjá "vægri" líkamsárás sem ætti sér stað í miðbæ Reykjavíkur? Eiga menn meiri rétt til að beita ofbeldi ef þeir gera það innan veggja heimilisins - í nafni friðhelgi einkalífs?
Þarf að skilgreina heimilisofbeldi
Þó er ekki við lögregluna alfarið að sakast.Hegningarlögin skilgreina ekki heimilisofbeldi og það bendir Karl Steinar réttilega á. Á meðan svo er verður lögreglan hins vegar að styðjast við 217. og 218. gr. í stað þess að álykta sem svo að vægari líkamsárás manns gegn maka sínum geti kallað fram önnur viðbrögð lögreglunnar en um aðrar sambærilegar líkamsárásir.
Vandamálið við 217. og 218. gr. er að ákvæðin einblína á ástand þolanda fremur en ásetning geranda. En um heimilisofbeldi skiptir ekki höfuðmáli hversu miklu ofbeldi er beitt. Á það að skipta máli um alvarleika heimilisofbeldis hvort kona fær marbletti eða hvort hún hlýtur beinbrot? Þetta er sambærilegt því að þegar upp kemst um kynferðislega misnotkun barns skiptir ekki höfuðmáli á hvaða hátt barnið var misnotað heldur sú staðreynd að það varð fyrir kynferðislegri misnotkun.
Núverandi ákvæði taka ekki til þess að í heimilisofbeldi er þolandi ekki óhultur á eigin heimili og þolandinn býr við stöðuga hættu á að verða fyrir tilviljunarkenndu ofbeldi makans. Oft fylgir ofbeldinu frelsisskerðing og andlegt ofbeldi og ógn sem gerir það að verkum að fórnarlambið þorir ekki að yfirgefa makann. Eðli málsins samkvæmt líða börn mjög fyrir slíkt heimilisástand, þó þau verði ekki sjálf fyrir beinu ofbeldi.
Aukið jafnrétti dregur úr ofbeldi
Heimilisofbeldi er yfirleitt kynbundið ofbeldi, það er karlmaður sem beitir konu ofbeldi. Það er áhugavert til þess að hugsa að tíðni heimilisofbeldis helst í hendur við jafnrétti í samfélaginu. Reyndar ætti engum að koma á óvart að staða kynjanna hafi áhrif á það hvort að menn beita konur sínar ofbeldi eða ekki. Þar sem jafnrétti ríkir er þetta vandamál fátíðara en í þeim löndum þar sem jafnréttisbaráttan er stutt komin. Þar blasir því miður annar veruleiki við. Enn er til lagasetning þar sem mönnum er heimilað að “aga” konur sínar.
Þolendur heimilisofbeldis eiga margt sameiginlegt með þolendum kynferðisofbeldis, að því leytinu til að vandamálið er yfirleitt falið, gerandi og þolandi eru tengdir tilfinningaböndum og skömmin af hinu refsiverða athæfi fylgir, því miður, oft þeim sem fyrir ofbeldinu verður. Umræða um kynferðislegt ofbeldi og heimilisofbeldi á þess vegna að vera mikil og stöðug. Með því að þegja um heimilisofbeldi styrkjum við stöðu þeirra sem brjóta á ömurlegan hátt á öðru fólki.
Þorbjörg Gunnlaugsdóttir,
laganemi við Háskóla Íslands
