Fréttir
Skýrsla um reynslu af sænsku vændislöggjöfinni
Skýrslan er víðfeðm og greinir ekki aðeins frá breytingum á vændi í Svíþjóð heldur einnig hvernig hægt er að varna gegn því að fólk leiðist út í vændi og hvernig hægt er að aðstoða konur sem stunda vændi til að hefja nýtt líf. Löngum hefur verið viðurkennt í Svíþjóð að vændi er hluti af kynbundu ofbeldi gegn konum. Í þeim anda voru sett lög sem gerðu kaupendur vændis seka í stað þeirra sem selja sig þar sem kaupendur hafa peningana, valdið og valið, en konur sem leiðast út í vændi gera það af fjárhagslegri eða félagslegri neyð. Að sjálfsögðu eru miðlarar vændis einnig sekir fyrir dómi ef slíkt sannast.
Skýrslan sem um er rædd er gerð í framhaldi af annarri skýrslu sem var unnin 1999, eða sama ár og Svíar breyttu löggjöfinni. Þannig er verið að meta breytingarnar sem hafa átt sér stað á þessum fimm árum og hvernig lögin hafi reynst í raun.
Ekki bara lagabreyting
Þegar lögunum var breytt gerðu flestir sér grein fyrir því að meira þyrfti að koma til heldur en bara lagabreyting til að vinna á vændi og því hefur samhliða verið komið á fót úrræðum fyrir vændiskonur, fræðsla til fagaðila um eðli vændis og úrræði fyrir kaupendur vændis. Með það að markmiði hafa verið stofnuð teymi í stærstu borgum Svíþjóðar sem aðstoðar vændiskonur. Lögregla og aðrir fagaðilar hafa fengið þjálfun og kennslu í að takast á við vandamálið og sums staðar í Svíþjóð er að finna einstaklingsmeðferð og sjálfshjálparhópa fyrir kaupendur vændis og einnig er rekin neyðarlína þeim til aðstoðar. Þar er mönnum kennt að leita ekki í kynlíf sem lausn á tilfinningalegum vanda sínum eða til að uppfylla einhverja þörf fyrir tengsl við annað fólk.
Í skýrslunni er greint frá því að umræðan þar í landi, ásamt aðgerðum til að stemma stigu við vændi hefur leitt til þess að fagfólk er mun meðvitaðra um einkenni vændis og hvernig hægt er að aðstoða fólk, bæði seljendur og kaupendur, við að breyta um lífsstíl. Þekkingin sem skapast hefur og reynslan er því gríðarleg og leitt er líkum að því að betur sé tekið eftir því vændi sem eftir er þó það hafi minnkað umtalsvert.
Tíðni vændis og ofbeldi tengt því
Helstu niðurstöður skýrslunnar eru að götuvændi hefur minnkað mikið og gerðist það um leið og lögin tóku gildi en hefur ekki breyst mikið undanfarin fimm ár. Færri eiturlyfjaneytendur virðast þó vera í vændi. Erfiðara reynist að kortleggja vændi innanhúss enda fer það oft fram í einangruðum hópum og klúbbum. Eins og alls staðar annars staðar hefur vændi aukist til muna á netinu en þar er einnig erfitt að fá heildarmynd af ástandinu. Í stærri borgum í Svíþjóð eru þau sem til þekkja sammála um að nýliðun í vændi hafi minnkað en ósagt er hvort það sé lögunum að þakka eða bættri meðvitund meðal fagfólks og almennins eða forvörnum.
Ofbeldi hefur alltaf verið hluti af vændi enda er vændi í sjálfu sér kynbundið ofbeldi þar sem konur (oftast) eru gerðar út til að karlmenn geti keypt sér aðgang að líkama þeirra án þess að nokkrar tilfinningar komi þar við sögu. Þannig er vændi eitt skýrasta dæmi um vald sem sumir karlmenn áskilja sér yfir konum og stunda í reynd. Í títtnefndri skýrslu er greint frá því að ofbeldi í sjálfu sér hafi ekki aukist að magni, en þeir kúnnar sem ekki beittu grófu ofbeldi hurfu að hluta með nýju lagasetningunni og eftir stendur að í kúnnahópnum eru hlutfallslega fleiri sem beita grófu ofbeldi. Þar sem konurnar eiga ekki á hættu að vera ákærðar fyrir að stunda vændi hefur aukist að þær leiti réttar síns ef þær verða fyrir ofbeldi en betri samskipti vændiskvenna og lögreglu skiptir þar miklu máli. Tomas Ekman, lögregluþjónn í Gautaborg, var hér á landi síðasta vetur og greindi þá frá því að vændiskonur láta lögregluna frekar vita í dag ef þær hafa vitneskju um til dæmis mansal eða óvenju ungar vændiskonur. Þetta er dæmi um hvernig þessi bættu samskipti geta skilað góðum árangri.
Mansal
Mansal er eitt af stærstu vandamálum alþjóðavæðingarinnar þar sem konur og börn eru flutt frá fátækari löndum til að verða kynlífsþrælar fyrir betur setta Vesturlandabúa. Mansalið er gríðarlegt umfangs enda mun ábatasamara og áhættuminna heldur en til dæmis eiturlyfjasala eða vopnasmygl. Oft er fátækum stúlkum lofaðir gull og grænir skógar á vesturlöndum en veruleikinn er yfirleitt annar eins og þeir sem sáu Lilja 4-ever fengu nasasjón af. Í skýrslu sænksa landlæknisembættisins er greint frá því vegna sænsku vændislaganna sniðganga manseljendur Svíþjóð. Þetta eru kannski stærstu jákvæðu áhrif laganna enda hefur reynst gríðarlega erfitt að taka á mansalsvandanum sem mörg ríki standa ráðþrota frammi fyrir.
Kynlífskaupendur
Kynlífskaupendur í Svíþjóð eru á öllum aldri og úr öllum þjóðfélagsstéttum. Stærsti hópurinn eru karlmenn milli 45-50 ára. Eins og áður er greint frá eru þetta oft menn sem fá útrás fyrir tilfinningar eins og sorg, söknuð og reiði með því að kaupa sér kynlíf. Þetta geta verið menn með brotna sjálfsmynd og sem eiga erfitt með að tengjast öðru fólki tilfinningalega. Þessir menn eru oft stórneytendur klámmynda, klámblaða og kláms á netinu. Þannig eru tengsl kláms og vændis augljós og sprottin af sömu rótum kynlífsneyslu og viðhorfs til hlutgerfingar kvenlíkamans.
Samantekt
Skýrslan greinir frá góðri reynslu vændislaga sem hafa það að markmiði að beina ábyrgðinni þangað sem hún á heima og stemma stigu við vændi og mansali. Götuvændi hefur minnkað og úrræði fyrir konur í vændi og kaupendur vændis er staðreynd og sömuleiðis minni nýliðun í röðum vændiskvenna. Forvarnir samhliða lagabreytingum hafa því gefið góða raun og má ekki vanmeta þann þátt í baráttunni gegn vændi. Skýrslan styrkir þau viðhorf að Ísland skuli fara sömu leið og Svíar til að berjast gegn þeirri kúgun og því ofbeldi sem vændi er.
